باز كرد . ( و ثقلت في الأرض وطأته ) يعنى دستور او در آن‌جا نفوذ ، و ستمش فزونى داشت . ( بعيد الجولة ) با سواران و پيادگانش بىامان مىتازد . ( عظيم الصّولة ) در مبارزه و جنگيدن سخت و سهمگين است . ( و اللّه ليشرّدنّكم في أطراف الأرض حتّى لا يبقى منكم إلّا قليل كالكحل في العين ) مردم را مىكشد ، به بردگى مىگيرد ، زندانى مىكند ، آواره مىكند و از ستم او جز گروه اندكى دقيقا مانند خرده‌هاى سرمه در چشم ، در امان نخواهند ماند . ( فلا تزالون كذلك ) بيچاره و آواره خواهيد ماند . ( حتّى تئوب إلى العرب عوازب أحلامها ) اى عرب ، ابزارى براى آزادى شما از ستم و شكنجه وجود ندارد ؛ مگر اين‌كه به هدايت و خرد خويش بازگرديد و همنوايى داشته باشيد و مانند يك مرد عمل كنيد . با هر وسيله فرمانرواى ستم و يارانش را نابود كنيد و دولتى به پا داريد كه خودتان را خشنود كند . ( فالزموا السّنن القائمة ) به روش پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و قوانين قرآن پاىبند باشيد ( و الآثار البيّنة ) و نيز از نيكوكاران از ياران پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و پيروانشان پيروى كنيد . ( و العهد القريب الّذي عليه باقي النّبوّة ) به پيمانى كه بعد از نبوت باقى مانده و ادامه رسالت است ؛ يعنى امام على عليه السّلام ، وفادار باشيد ؛ آن‌گونه كه بخارى نقل كرده است : « پيامبر صلّى اللّه عليه و إله فرمود : اى على من از تو هستم و تو از من . » « 1 » به ديگر سخن ، وجود على عليه السّلام ادامه وجود پيامبر صلّى اللّه عليه و إله است . بخارى حديث ديگرى را نيز نقل كرده است : « پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به على عليه السّلام گفت : آيا خشنود نيستى كه براى من آن‌گونه باشى كه هارون براى موسى بود . » « 2 » به گواهى آيه « دستيارى براى من

--> ( 1 ) . صحيح بخارى : 5 / مناقب على بن ابى طالب عليهما السّلام . ( 2 ) . همان .